Truyện ngắn: Nhánh lan rừng

Chiều tháng Mười Một, sương mù từ cổng trời tràn xuống bản Lùn, nhanh như tấm vải chàm xám xịt trùm kín mấy nương sắn. Trong gian nhà nứa xiêu vẹo của điểm trường, Trọng ngồi co ro bên bếp kiềng ba chân. Ngọn đèn dầu hắt bóng người thầy giáo trẻ lên vách nứa mịt mù bám khói. Trên mặt bàn gỗ, tờ đơn xin chuyển công tác nằm đó từ tuần trước, chữ ký đã khô mực, chỉ chờ chuyến xe khách cuối tuần chạy xuống xuôi.

Chiều qua, Trọng sang nhà trưởng bản A Phình, định nhờ ông đi nói với các phụ huynh cho con trở lại lớp. Ông A Phình ngồi xếp bằng bên bếp, tay ve ve cái điếu cày, mắt nhìn ra biển mây ngoài thung. Ông rít một hơi dài, khói cay xè cả gian bếp:

- Thầy giáo Trọng đừng buồn trong bụng. Nhà nào cái cối xay ngô cũng trống không. Con chữ không đổ đầy được gùi ngô, không đổ đầy được cái chõ mèn mén đâu. Bố mẹ chúng nó đã phải đem chân lên nương cả rồi.

- Không có cái chữ thì đời con cháu mình cứ quẩn quanh trong hốc đá thôi, bác A Phình ạ!

Ông A Phình gõ tàn thuốc, không nói nữa. Làn khói quyện vào lòng Trọng thành một nỗi cay đắng. Ngày còn dưới xuôi, Hùng, thằng bạn cùng phòng, rủ cậu vào trường tư dưới phố, lương thưởng đầy túi. Ngày ấy Trọng còn hăng máu, bảo vùng cao thiếu chữ, cần người. Giờ đứng giữa con dốc nhão bùn đỏ, cậu tự hỏi những lời hay ý đẹp hôm trước là thật lòng, hay chỉ là thứ lời vay mượn để tự dối mình.

Trong số những đứa bỏ học, thằng Sùng A Mỷ làm Trọng nhức đầu nhất. Mỷ mười ba tuổi, mắt sáng như sao rừng nhưng tính lỳ như hòn đá tai mèo. Lần nào Trọng lội bùn vào nhà tìm, Mỷ cũng lủi mất vào rừng như con sóc. Nhà Mỷ chỉ còn người mẹ nằm còng queo bên bếp lửa hun khói, bệnh khớp cứ gặp gió rét là cắn vào xương.

Trọng gấp tờ đơn làm tư, nhét xuống dưới cuốn giáo án. Gió hú qua khe nứa ù ù như ma rừng gọi. Cậu trằn trọc: về xuôi, hay ở lại chịu thua sức đẩy của núi rừng?

***

Sáng ngày 20 tháng 11, sương muối đọng thành giọt, nhỏ tong tong từ mái tranh. Điểm trường lặng ngắt, không cờ hoa, chỉ có dăm đứa trẻ xúm quanh bếp, chia nhau củ khoai lùi cháy xém. Trọng thu mấy bộ quần áo, mấy cuốn sách mỏng nhét vào ba lô. Chuyến xe khách duy nhất xuống xuôi sẽ quay đầu lúc mười một giờ. Cậu định lặng lẽ khoác ba lô, mang tờ đơn xuống nộp, không để ai thấy lưng mình.

Vừa kéo khóa ba lô, ngoài cửa vang lên tiếng thở hồng hộc. Là thằng Sùng A Mỷ. Nó đứng đó, người ướt đẫm sương núi như vừa vớt dưới suối lên. Áo thổ cẩm rách vai, lộ vệt xước dài còn rỉ máu. Chân trần dính đầy bùn đỏ, ngón cái nứt toạc vì va phải đá tai mèo. Mỗi bước nó đi để lại trên nền đất nện một vệt máu lẫn bùn. Hai tay nó ôm khư khư một bọc lá chít to, buộc bằng dây bẹ chuối khô. Trọng buông rơi ba lô, chới với:

- Mỷ? Em đi đâu từ sớm mà ra nông nỗi này?

Mỷ không đáp, miệng thở ra hơi làn khói trắng, đôi tay run rẩy bóc từng lớp lá chít sũng nước. Bên trong là một nhánh lan rừng còn nguyên vẹn, không dập một cánh: ba bông hoa trắng muốt nở bung, nhị điểm vệt tím dịu dàng, hương thơm thanh khiết lan ra, đè bẹp cả mùi khói bếp ngai ngái.

- Em... tặng hoa... cho thầy giáo - Mỷ ấp úng, mặt cúi gằm xuống ngực.

Trọng nâng nhánh lan trên tay, bàng hoàng nhận ra lan Kiều Trắng, loài hoa chỉ mọc trên đỉnh Mèo Quắt ngập sương, nơi vách dựng như lưỡi dao, người đi rừng giỏi nhất bản cũng phải chùn chân.

- Em dám mò lên đỉnh Mèo Quắt à? Trượt chân một cái là mất mạng, em biết không?

Mỷ lí nhí:

- Hôm nọ em... nghe thầy bảo hoa lan này đẹp. Hôm nay ngày nhà giáo... Em không có tiền mua quà, chỉ có hoa rừng thôi...

Nó dùng ngón chân rướm máu di di xuống nền đất, nói tiếp:

- Em không ghét cái chữ đâu. Bố em về với ông bà rồi. Cái lưng của mẹ em đau miết, không đứng dậy được... Em đi gùi ngô thuê bên kia dốc, người ta trả ba mươi nghìn một ngày. Em để dành mua thuốc cho mẹ, mua vở cho hai đứa em...

Hai đứa em nó, con Say với thằng Dín, mới năm sáu tuổi, gầy tong teo, chưa biết chữ là gì. Từ ngày bố mất, nhà nó chỉ có mèn mén đắng và tiếng ho khùng khục của mẹ suốt đêm. Mỷ nói đến đó thì dừng, như sợ mình nói nhiều quá, lại cúi mặt im bặt.

Rồi nó thò bàn tay lem luốc vào túi áo rách, móc ra chiếc bút máy vỏ nhựa xanh, loại năm nghìn đồng bán ở chợ phiên, đặt vào tay Trọng:

- Bút thầy hôm trước hết mực. Em mua cái mới cho thầy...

Trọng đứng chết lặng. Chiếc bút nhựa nhẹ hẫng, mà đè nặng trịch lòng bàn tay.

***

Trọng không xé đơn ngay. Cậu quỳ xuống nền đất, lấy vạt áo sơ mi còn sạch lau vết máu khô trên gót chân Mỷ, dặn nó về nhà nghỉ, chiều thầy vào thăm mẹ. Tiếng còi xe khách mười một giờ vang lên ét... ét... ngoài dốc lớn rồi mất hút sau khúc cua ôm vách núi. Chuyến xe duy nhất xuống xuôi đã đi mất, mà Trọng vẫn còn đứng yên ở đây.

Chiều hôm đó, Trọng vào thăm mẹ Mỷ, mang theo mấy viên thuốc giảm đau xin ở trạm xá. Bà nằm bên bếp, nghe tin con trai leo đỉnh Mèo Quắt thì ôm mặt khóc không thành tiếng. Mỷ ngồi nép bên cột nhà, đầu cúi gằm. Trọng nói:

- Mỷ này, mai em đến lớp nhé. Ngày thường em học, cuối tuần em đi gùi ngô, thầy không cản. Có điều chữ phải theo em, đừng bỏ lại giữa nương.

Mỷ ngẩng lên, mắt đỏ hoe, gật một cái thật khẽ.

Tối đó, Trọng ngồi một mình bên bếp lửa, rút tờ đơn từ dưới giáo án ra, đặt trên bàn. Cậu nghĩ về những ngày đã qua: cái bảng đen ẩm mốc, lớp học vắng tanh, tiếng ông A Phình bảo con chữ không đổ đầy gùi ngô. Rồi cậu nhìn sang đôi bàn tay chằng chịt vết gai cào của Mỷ, nhìn chiếc bút nhựa năm nghìn. Cậu không thấy mình bỗng hết mệt, cũng chẳng có phép thần tiên nào hiện ra. Cậu chỉ biết trong bụng mình chưa đành bỏ chạy khi chưa gắng hết sức.

Cậu nhớ ngày đầu lên bản, xe thả xuống đầu dốc, sương nuốt chửng cả người. Mấy cuốn lý thuyết sư phạm mang theo chẳng dùng được gì giữa cái nghèo xác xơ này. Lúc ấy cậu sợ. Nhưng nhìn chiếc bút nằm cạnh tờ đơn, Trọng hiểu: nỗi sợ ngày xưa, cái mệt bây giờ, đều vì cậu cứ coi mình là người khách ghé qua, chưa mở lòng làm người của bản.

Sáng hôm sau, Trọng cầm tờ đơn lên, thả thẳng vào bếp lửa. Cậu mở giáo án, đặt nhánh lan vào giữa hai trang giấy, khép lại nhẹ nhàng.

Những tuần sau, điểm trường không có phép màu nào xảy ra. Cái nghèo vẫn đeo bám như vắt rừng. Trọng tranh thủ buổi chiều tan lớp, cùng ông A Phình lội bùn sang từng nhà. Có nhà gật đầu cho con đi học lại, có nhà vẫn lắc đầu, xong nhấp ngụm rượu ngô. Tối tối, Trọng đốt đèn dầu kèm riêng anh em Mỷ ở nhà, để ban ngày Mỷ còn kịp ra nương. Cậu cũng hỏi cán bộ khuyến nông dưới xã cách chăm đám ngô, rồi chỉ lại cho Mỷ.

Sát Tết, trời rét tê tái, mẹ Mỷ trở bệnh nặng. Cơn đau khớp cắn lên tận ngực, người sốt hầm hập như hòn than. Trọng cõng bà lội rừng xuống trạm xá, nhưng cán bộ y tế lắc đầu, bảo phải chuyển gấp lên viện huyện, hơn ba mươi cây số đường vách đá. Nhà Mỷ không có xe, không có một đồng bạc cắc. Trọng chạy sang nhà ông A Phình giữa đêm mưa, gửi con Say với thằng Dín cho vợ ông trông, vay ít tiền, mượn chiếc xe máy Tàu cạch cạch rồi phóng ngược về trạm xá. Cậu dùng tấm khăn thổ cẩm buộc mẹ Mỷ vào lưng mình, Mỷ ngồi sau cùng, hai tay ôm chặt lấy mẹ. Chiếc xe lao đi trong đêm mưa phùn rét mướt.

Ở viện, nhờ thẻ bảo hiểm của bà, tiền khám chữa được đỡ nhiều, nhưng tiền thuốc ngoài, tiền cơm vẫn thiếu. Trọng gọi điện ứng trước lương, vay thêm đồng nghiệp dưới trường chính. Đêm thứ hai gục ngoài hành lang bệnh viện lạnh ngắt, nhìn thằng Mỷ ngủ mê mệt trên vai mình, cậu thoáng nghĩ đến cái Tết sắp tới chẳng còn tiền về quê. Nhưng cậu biết, nếu lùi chân lúc này, cả đời cậu không dám nhìn vào mắt học trò nữa.

Bác sĩ bảo mẹ Mỷ bị viêm khớp nặng vì thiếu ăn, làm nặng lâu ngày, phải uống thuốc đều mới đi lại được. Ngày đưa bà về bản, ông A Phình ra tận đầu dốc đón. Ông không nói nhiều, chỉ đỡ bà cụ xuống xe, rồi quay sang nhìn Trọng, gật gật đầu:

- Thầy giáo này... lòng thầy tốt đấy!

Nói xong, ông vác cuốc đi thẳng lên nương, không ngoái lại. Mấy hôm sau, nhà nào trong bản cũng cử người mang sang nhà Mỷ một bát ngô, một ống mèn mén. Ông A Phình mang nửa bình rượu thuốc cho bà bóp khớp. Chẳng ai nhắc với ai một lời.

***

Chiều đầu tháng Giêng, sương muối vẫn phủ trắng nương sắn, nhưng gian lớp nứa đã ấm hẳn nhờ bếp lửa rực hồng giữa sàn và tiếng chân bọn trẻ lạch bạch đến lớp. Lớp chưa đông đủ, vẫn còn mấy dãy bàn trống, nhưng không còn lạnh lẽo như trước. Con Say với thằng Dín ngồi ngay ngắn cạnh anh trai, tay vụng về cầm viên phấn vẽ từng nét chữ. Mẹ Mỷ, chân còn yếu, thỉnh thoảng chống cây gậy mây ra tận cổng trường. Bà đứng tựa cột gỗ, lặng lẽ nhìn vào lớp một lúc rồi quay về, mặt rạng rỡ.

Trọng mở giáo án. Nhánh lan Kiều Trắng ép từ dạo nọ đã khô, ngả sang màu vàng hổ phách ấm áp. Cánh hoa không còn mọng sương, nhưng từng đường gân vẫn hiện rõ mồn một, phẳng lặng dưới ánh lửa bếp. Ngoài sân, giờ ra chơi, thằng Mỷ kiên nhẫn dạy hai đứa em đánh vần “A... Bờ...”, tiếng nó quyện vào gió xuân vi vu qua kẽ vách nứa, vọng xuống thung lũng bản Lùn…

Tác giả: Tăng Phi Hoàng