Người mở lối ở Noong Cuồng

Ngôi nhà nhỏ nép mình bên dãy núi đá vôi bình yên như bất kỳ ngôi nhà nào khác ở Noong Cuồng, thôn Bó Ngoạng, xã Minh Quang. Dưới hiên nhà, hai vợ chồng người Mông Lý Văn Mài, Lý Thị Vinh đang miệt mài livestream giới thiệu một sản phẩm mới do chính tay mình trồng: Dứa mật. Với người dân Noong Cuồng, vợ chồng anh Mài giống như người mở lối, đem một mô hình hiệu quả về cho bà con học theo.

Từ “đôi bàn tay đen”…

Sinh năm 1991, anh Mài trông già dặn hơn so với tuổi 35. Anh cười lý giải: Có lẽ do mình vất vả hơn nhiều so với người khác.

Bám đất quê mà sống từ những ngày ở riêng, vợ chồng anh Mài bươn bả đủ thứ nghề. Từ trồng lúa trồng lạc, nuôi lợn, nuôi trâu. “Được cái, tay mình đen, nuôi con gì chết con đấy!” - anh Mài cười.

Vợ chồng anh Mài livestream bán dứa.

Năm 2022, sau một thời gian đi làm thuê, hai vợ chồng anh Mài quyết định về quê, chăn nuôi lợn. Vay mượn từ ngân hàng, hai vợ chồng xây chuồng trại, vào chuồng hơn 20 con lợn thịt. Nuôi đến gần ngày xuất chuồng, thì đàn lợn lăn ra ốm. Tiền vay mua lợn giống còn chưa trả hết, tiền cám bã thức ăn cũng vẫn nợ đại lý, chị Lý Thị Vinh kể, hai vợ chồng như bị dồn vào ngõ cụt.

Bỏ nuôi lợn, hai vợ chồng chuyển sang chăn nuôi trâu bò nhốt chuồng vỗ béo. Thời điểm vào chuồng, trâu bò được giá. Nhưng đến lúc đàn đạt chuẩn xuất chuồng, thì giá trâu bò nhốt chuồng vỗ béo lại tụt thảm hại.

Mỗi lần thất bại, lại quay lại từ đầu. Anh Mài bảo: Chính những lần “thử và sai” ấy lại giúp mình tích lũy thêm kinh nghiệm.

Khó khăn thế, nhưng hai vợ chồng anh Mài chưa bao giờ nghĩ đến chuyện “ly hương”. Thời gian đầu mới kết hôn, hai vợ chồng đã từng tha phương làm thuê làm mướn, những tháng ngày ấy giúp họ hiểu: Không đâu bằng quê mình, và không gì bằng được làm việc trên chính đồng đất nhà mình cả.

Nhưng làm gì ở quê lại là việc khác. Sau những thất bại, anh Mài hiểu, làm nông không chỉ là chuyện có đất thì trồng, có chuồng thì nuôi. Muốn thoát khỏi cách sản xuất nhỏ lẻ, người nông dân phải biết tính toán từ đầu vào đến đầu ra, phải biết thị trường cần gì và sản phẩm của mình sẽ bán cho ai.

Cây làm giàu

Noong Cuồng vốn là vùng đất màu mỡ ở Bó Ngoạng. Bí thư chi bộ Bó Ngoặng Ma Văn Bộ bảo: Đất này gần như không có ngày nghỉ. Mùa lúa thì trồng lúa. Mùa ngô trồng ngô. Mùa lạc trồng lạc… Nhưng những loại cây trồng này cũng chỉ đủ ăn, bảo để làm giàu thì hơi khó.

Sau sáp nhập và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, việc trồng cây gì, nuôi con gì, không chỉ là câu hỏi của chính quyền, mà đau đáu với chính những người nông dân.

Anh Mài cũng vậy. Cuối năm 2023, sau chuyến thăm người họ hàng ở ĐắK LắK, thấy người dân nơi này thu nhập tiền tỷ từ cây dứa mật, anh quyết định chuyển cây mía cây lạc thành cây dứa.

Hơn 1.000 gốc dứa đầu tiên được đưa về trồng. Sau gần 2 năm, vụ hè này, vườn dứa của gia đình anh cho quả to, mẫu mã đẹp, vị ngọt đậm và được người tiêu dùng đánh giá cao. Mỗi quả dứa hợp đất, nặng đến 2,5 kg.

Mô hình của vợ chồng anh Lý Văn Mài được rất nhiều người dân đến học hỏi.

Chuyện trồng dứa đã khác. Chuyện bán dứa ở nhà anh Mài còn khác hơn nữa. Trước đây, mỗi vụ thu hoạch lạc, ngô, nhà anh Mài cũng như những nông dân ở Noong Cuồng đều phụ thuộc vào thương lái. Giá cao hay thấp đều do thương lái quyết định, nên có vụ tiền thu về không bằng tiền công bỏ ra.

Anh Mài bắt đầu nghĩ đến một cách bán hàng khác, gần khách hàng hơn và chủ động hơn. Chiếc điện thoại trở thành “gian hàng” mới của gia đình. Từ những buổi livestream, vợ chồng anh giới thiệu sản phẩm, chia sẻ quá trình trồng và chăm sóc dứa, để khách hàng biết sản phẩm mình mua được tạo ra như thế nào. Cách làm còn mới mẻ với nhiều nông dân ở Noong Cuồng, nhưng với anh Mài, đó là bước đi cần thiết nếu muốn nông sản quê mình đi xa hơn.

Dưới hiên nhà, giữa khung cảnh núi rừng, câu chuyện bán hàng vì thế không còn bó hẹp trong phạm vi một bản, một xã. Mỗi buổi livestream mở ra một cánh cửa kết nối với thị trường. Với giá bán 30 nghìn đồng/kg, vụ đầu tiên cho gia đình anh Mài mức thu gần 50 triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với những loại cây trồng khác.

Làm trước, chia sẻ sau

Sau vụ thu hoạch đầu tiên, vợ chồng anh Mài tăng quy mô trồng dứa lên hơn 3.000 gốc. Điều khiến câu chuyện của vợ chồng anh Mài có ý nghĩa hơn một mô hình kinh tế gia đình là cách anh sẵn sàng chia sẻ những gì mình đã làm được với bà con.

Trải qua nhiều nghề và không ít lần phải tính toán lại hướng sản xuất, anh càng hiểu giá trị của việc tìm được một mô hình phù hợp. Vì thế, khi cây dứa cho tín hiệu tích cực, anh không giữ riêng kinh nghiệm cho gia đình. Bà con hỏi, anh chia sẻ cách làm. Người muốn tìm hiểu giống cây, anh hướng dẫn. Người quan tâm cách bán hàng, anh trao đổi. Vườn dứa của gia đình anh Mài trở thành lớp học thực tế nhất. Người đến học cách chăm sóc. Người hỏi mua giống. Người học cách bán hàng online. Không có những bài giảng lớn lao, chỉ là “mình làm thế này thấy được thì bà con thử xem”.

Bí thư chi bộ Bó Ngoạng Ma Văn Bộ cười: Mô hình nhà vợ chồng anh Mài đang mở ra một hướng làm giàu mới cho người dân Bó Ngoạng. Chúng tôi kỳ vọng, từ một người làm trước, một hộ gia đình mạnh dạn thử nghiệm, rồi thêm một người làm theo, từ một mô hình, cách nghĩ mới sẽ dần được hình thành.

Trần Liên