Hội họa xứ Tuyên vươn tầm quốc tế

Tuyên Quang - vùng đất chiến khu xưa từ lâu đã là mạch nguồn cảm hứng bất tận của thi ca, nhạc họa. Nhưng không dừng lại ở những triền núi mờ sương hay những mái nhà sàn nâu màu khói bếp, hội họa xứ Tuyên những năm gần đây đang chứng kiến một cuộc chuyển mình ngoạn mục. Những người con của đại ngàn đã mang theo hơi thở núi rừng, hòa nhịp cùng ngôn ngữ hội họa đương đại để đưa các tác phẩm vươn ra thế giới, khẳng định vị thế Tuyên Quang trên bản đồ nghệ thuật quốc tế.

Họa sỹ Nguyễn Thế Hùng.

Sự bứt phá của những chất liệu đương đại

Hội họa Tuyên Quang đã thành công khi khắc họa một bức chân dung thiên nhiên tuyệt đẹp, phản ánh trọn vẹn sự phong phú và đa dạng của mảnh đất này. Vẻ đẹp ấy không đơn điệu, mà lúc hiện lên đầy thơ mộng, trữ tình, khi lại mang vẻ đẹp hùng vĩ, kiêu hãnh của vùng cao nguyên đá trùng điệp.

Người yêu hội họa cả nước biết đến tên tuổi họa sĩ Mai Hùng qua những bức tranh lụa mang đậm sắc màu vùng cao như: “Trông ra biên giới”, “Buổi sớm đi tuần”… Ông từng ghi dấu ấn với tác phẩm “Chiều Quản Bạ” được trưng bày tại Algerie. Những tác phẩm khắc khoải tình yêu miền núi được người yêu hội họa đón nhận như: “Nguồn nước mới”, “Tết tháng 3”, “Chuyện ở vùng cao”... Khi xem tranh của ông, người xem ấn tượng về một không gian rộng, hiện diện con người và cảnh vật hài hòa. “Chiều Quản Bạ”, không sa vào việc mô tả địa lý, mà tập trung nắm bắt “cái hồn” của một buổi chiều yên ả trên miền núi vô cùng khoáng đãng. Người xem có thể cảm nhận được cả không khí và ánh sáng dịu nhẹ của buổi chiều đang dần buông trên thung lũng.

Nếu tranh lụa mang lại cảm giác hoài niệm, mềm mại, thì sự xuất hiện của họa sĩ Nguyễn Thế Hùng lại là một cú hích mang tính bứt phá, định hình một phong cách thể hiện vô cùng độc đáo: Sơn mài trên toan.

Sinh năm 1981 tại phường An Tường, tỉnh Tuyên Quang, tuổi thơ Thế Hùng hòa mình với thiên nhiên thế nên trong nhiều bức tranh của anh thấm đẫm sắc màu cây cỏ hoa lá. Năm 15 tuổi, anh thi đỗ vào Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc tại Thái Nguyên. Sau đó ghi danh tại Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam với những bước chuyển mình trên con đường nghệ thuật hội họa chuyên nghiệp. Anh từng bộc bạch: “Những cái mới luôn luôn lôi kéo tôi. Kỹ thuật tạo hình, tạo chất của tôi phải đa dạng và phong phú”. Sự tìm tòi ấy đã dẫn anh đến một vùng đất hoàn toàn mới - nơi chất liệu sơn mài truyền thống vốn gắn liền với những tấm vóc gỗ nặng nề, nay được thử nghiệm một cách uyển chuyển trên nền vải toan.

Hàng loạt triển lãm cá nhân tạo tiếng vang lớn như “Xin hãy nhẹ tay”, “Thầm thì” hay “Tôi ở đây” và gần đây nhất là “Mây và Trầm tích” là câu trả lời thuyết phục cho sức sáng tạo bền bỉ của người nghệ sĩ xứ Tuyên. Các tác phẩm của Nguyễn Thế Hùng không chỉ phản ánh thế giới nội tâm phức tạp, sự tự tin và chủ động của người phụ nữ hiện đại giữa vòng xoáy công nghệ, mà còn là sự hòa quyện tuyệt vời giữa tính truyền thống của sơn mài và tinh thần phóng khoáng của hội họa đương đại phương Tây. Với sự cần mẫn ấy, anh đã ghi danh mình vào danh sách những họa sĩ Việt Nam có tác phẩm được săn đón tại các bộ sưu tập tư nhân và triển lãm quốc tế, đưa hội họa xứ Tuyên tiệm cận sâu sắc với xu hướng mỹ thuật đương đại toàn cầu.

Mô hình “Ánh dương phương Đông - Long Quân trở về” của đội Sắc màu Thành Tuyên được đánh giá cao tại Cuộc thi thiết kế đèn lồng quốc tế Ocean năm 2025.

Khát vọng vươn xa

Không chỉ dừng lại ở các triển lãm chuyên sâu, các họa sĩ Tuyên Quang còn tích cực tham gia vào các sân chơi nghệ thuật mang tính giao lưu quốc tế quy mô lớn. Đầu năm 2024, tại Triển lãm tranh màu nước quốc tế “Sắc màu văn hóa” diễn ra ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám, họa sĩ Nguyễn Việt Yến đã đại diện cho nghệ sĩ xứ Tuyên đứng chung sân khấu với hơn 60 họa sĩ tên tuổi đến từ 22 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Tác phẩm “Hoa Phù dung” của Nguyễn Việt Yến đã xuất sắc vượt qua hơn 1.000 tác phẩm trên khắp thế giới để lọt vào danh sách trưng bày chính thức. Bằng chất liệu màu nước khó tính, đòi hỏi sự làm chủ hoàn toàn về độ loang và sắc độ, nữ họa sĩ đã tạo nên một đóa phù dung vừa mong manh, vừa kiêu kỳ. Những nét vẽ mềm mại nhưng dứt khoát, uyển chuyển của chị đã khiến người xem trong và ngoài nước phải trầm trồ. Bức tranh không chỉ là hình ảnh một loài hoa, mà là biểu tượng cho sự tinh tế, nội lực thầm lặng của những người làm nghệ thuật nơi vùng cao Tuyên Quang khi đứng cạnh những bậc thầy màu nước thế giới từ Pháp, Nhật Bản, Australia hay Brazil. Năm 2025, chị lại tiếp tục có tranh tham gia triển lãm màu nước Quốc tế tại Ceret, Cộng hòa Pháp, với tổng số 370 tác phẩm của các họa sĩ đến từ 58 quốc gia và vùng lãnh thổ. Họa sĩ Nguyễn Yến được Ban tổ chức triển lãm tại Cộng hòa Pháp lựa chọn hai tác phẩm, bao gồm bức họa màu nước “Ngôi nhà nhỏ ở Lao Xa”, “Cây sa mu ở đầu bản”.

Hội họa, suy cho cùng, phải là tiếng nói cất lên từ trái tim biết rung động. Khi họa sĩ thực sự rung động trước cội nguồn của mình, tác phẩm sẽ tự tìm được tiếng nói chung với nhân loại. Sự vươn tầm ấy không chỉ gói gọn trong những bức tranh treo khung kính. Mới đây nhất, tại Cuộc thi thiết kế đèn lồng quốc tế Ocean năm 2025 với chủ đề “Ánh sáng phương Đông”, tỉnh Tuyên Quang đã tạo nên một hiện tượng văn hóa độc đáo khi có tới 5 đội thi xuất sắc lọt vào vòng chung kết, vượt qua hàng chục đối thủ nặng ký từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan. Đoàn tỉnh Tuyên Quang giành giải Ba cho mô hình “Long Phụng sum vầy” đội Sắc màu cuộc sống của nghệ nhân Phạm Toán và giải Khuyến khích mô hình “Lạc Long Quân trở về” đội Sắc Màu Thành Tuyên của nghệ nhân Phạm Sang. Đây là sự mở rộng biên độ của hội họa - nơi nghệ thuật tạo hình dân gian hòa quyện cùng tư duy thẩm mỹ hiện đại để tỏa sáng rực rỡ ở một sân chơi quốc tế.

Nhìn lại hành trình vươn ra biển lớn của mỹ thuật Tuyên Quang, có thể thấy một mẫu số chung: Tất cả các tác phẩm đỉnh cao đều được nuôi dưỡng từ bầu sữa văn hóa bản địa nhưng được nhào nặn bằng tư duy mở, không ngại định kiến, không ngại thử nghiệm. Từ lụa, màu nước cho đến những thử nghiệm táo bạo của sơn mài trên toan, các họa sĩ xứ Tuyên đã chứng minh rằng “Địa lý không phải là rào cản của nghệ thuật”. Một họa sĩ sống ở vùng Trung du miền núi vẫn hoàn toàn có thể cất lên tiếng nói đại diện cho tinh thần thời đại.

Lê Duy